Kur, tedarik zincirini vurdu

service

Yener KARADENİZ

Kasım’da başlamış olan ve dün de devam eden kur şokunun ilk tesiri tedarikte görüldü. Gıdadan hazır giyime birçok sektörde hammadde ve mal tedariki durma noktasına geldi. Çarşı pazarda muhteşem bir hareketlilik yaşanmamasına karşın beklenti enflasyonu sebebi ile birçok market sabah saatlerinde bazı ürünlerde yüzde 5-10 içinde zam yapmış oldu. Daha ilkin sınırı olan tedarik edilen ürünler alınamaz hale gelirken döviz büroları ise yüksek volatilite sebebi ile bilhassa Kapalıçarşı Bölgesi’nde tabelalarını geçici süre kapattı. DÜNYA Gazetesi olarak dolaştığımız İstanbul’un değişik semtlerindeki marketlerinde muhteşem bir tüketici talebi görülmezken, herhangi bir ürünün satılmasında sınırlama yaşanmadı. Sadece dün sabah itibari ile yerine koyma maliyetlerinin artması bazı marketlerde raf fiyatlarının yüzde 5-10 artırılmasına yol açtı. Market görevlileri, son dönemde raf fiyatı değişiklik yapma aralığının bir haftadan daha kısa süreye indiğini aktardı.

“ÜRÜN TEDARİKİ SIFIRA İNDİ”

Türkiye genelinde 160’tan fazla marketi olan Itina Perakende Grup Başkanı Cemal Itina, önceki gün de dahil olmak suretiyle dün tüketici tarafında herhangi muhteşem bir hareketlilik yaşanmadığını söylemiş oldu. Kendi tedariklerinin büyük sıkıntılar yaşamaya başladığını özetleyen Itina, “Ürün tedariki sıfıra indi. Daha ilkin 3 birim sipariş veriyor 2 birim ürün alabiliyorduk. Önceki gün itibari ile ise asla alamaz duruma geldik. Ziraat ürünlerinde değil fakat besin ile deterjan benzer biçimde petrokimyaya dayalı ürünlerde tedarik durdu adeta. Kimse ürün vermiyor. Bekle gör moduna geçtiler. Şu an depomuzdaki ürünleri satıyoruz” açıklamasında bulunmuş oldu.

“HERKES TEDİRGİN, KAYGILI”

Ankara merkezli Altunbilekler Besin Yönetim Kurulu Başkanı Mustafa Altunbilek de tedarik ile ilgili tedirginliklerini dile getirdi. Altunbilek, “Ürün aldığımız firmalar şu an oldukça tedirgin. Tamamımız kaygılıyız. Tüketici tarafında ise muhteşem bir durum yok. Yok sattığımız bir ürün de olmadı” değerlendirmesinde bulunmuş oldu.

TELEFONLARA CEVAP VERMİYORLAR

İstanbul Tüccarlar Kulübü Başkanı İlker Önel de besin tarafında mal tedarikinin durduğunu aktardı. Hem de Kapalıçarşı Bölgesi’nde susam ticareti meydana getiren Önel şöyleki dedi: “Artık peşin mal almak istediklerimiz bile telefonlarımıza yanıt vermiyorlar, ulaşamıyoruz. Ikimiz de toptan satış yaptığımız perakende tarafındaki müşterilerimize bilgilendirme maili atarak ‘şu an için satışlarımızı bu fiyatlar ile yapamayacağız. Fiyat güncellemesi olacak’ dedik.”

DÖVİZDE BİLE PEŞİNE DÖNDÜLER

Kur şoku Türkiye’nin en büyük 3. ihracatçı sektörü hazırgiyimi de mühim oranda etkiledi. TOBB Hazırgiyim ve Konfeksiyon Sektör Meclisi Başkanı Onur Fayat, en büyük sıkıntının bilhassa TL üstünden fiyat vermek zorunda kalan işletmelerde yaşandığını aktardı. Fayat, “İç piyasaya mal satanlar sıkıntıda. Hammaddeye ulaşamadılar. Hammaddeci satmak mı daha karlı yoksa satmamak mı diye duraksadı. Bir günde kur yüzde 15 oynayınca malları ya sevk etmek istemedi ya da tamamen dövize döndü. İç piyasacılar için en büyük şok bu. İhracatta ise bu süreçte hammaddeye zam gelir endişesi ile duraksama yaşandı. Fakat iç piyasa kadar değil. TL ile vade aslına bakarsan bitmişti. Döviz ile de önceki gün itibari ile oldukça güvendikleri firmalar haricinde vadeleri düşürüp peşine döndüler. ‘Vade kısaltalım nasıl biteceğini görelim’ düşüncesi var. Fazlaca güvenilmiş olduğu markalarda sorun yok doğal fakat sektör sıkışmış durumda. Son 2-3 aydır aslına bakarsan miktarın arttığı değerin ise düşmüş olduğu bir dönem yaşıyoruz” ifadelerini kullandı.

KAPALIÇARŞI TABELA KAPATTI

Dolaştığımız Kapalıçarşı’da bazı döviz bürolarının tabelalarının kapalı olduğu görülürken, kuyumcularda ise takı ürünleri satan yerlerin boş olduğu, yatırımlık altın satanlarda ise azca da olsa hareketlilik olduğu gözlendi.

İstanbul Mücevherciler Kuyumcular ve Sarrafl ar Derneği Başkan Yardımcısı Mehmet Ali Yıldırımtürk de Kapalıçarşı piyasasını değerlendirdi. Önceki gün itibari ile yüksek artış sebebi ile döviz bürolarının tabelalarını kapattığını belirten Yıldırımtürk, “Talepte ise herhangi muhteşem durum olmadı. Döviz işlemlerinde yüzde 15 artış oldu. Dün sabah itibari ile de tabelalarını açmayan döviz büroları vardı. Hepimiz ihtiyacı olanı satıp, ihtiyacı olanı alıyor. Ürkü havası durumu yok. Fakat fiyatlarda ihtimaller içinde bir değişim sebebi ile kimse ne yapacağını bilmiyor. Almak isteyene fiyatlar yüksek; satmak isteyende ise ‘yeniden yükselir mi’ beklentisi var. Her iki taraf da davranışlarında ölçülü, beklemeye geçmiş durumda” diye konuştu.

“GÜMRÜKTEN MAL ÇEKİLMİYOR”

Kimya tarafında mal alımını durduranların bulunduğunu bildiren Türkiye Kimya Sanayicileri Derneği (TKSD) Başkanı Haluk Erceber, “Aslına bakarsanız AB Almanya, Hollanda, Belçika, Avusturya benzer biçimde ülkeler ocak başına kadar kapalı ve Noel tatili var. Bazı fabrikalar da üretimi azalttı yada durdurdu. İç piyasada döviz ile meydana getirilen gümrükten mal çekme ve limandan çıkarma işlemleri şu anda yapılmıyor. Anlaşılan tedarik zincirinde hammadde tutarları da düşmeyecek. Kur artışı geri gelmezse fark satış fiyatlarına yansıyacaktır” dedi.

NORMALLEŞME BEKLENİYOR

İklimlendirme Sanayii İhracatçıları Birliği Yönetim Kurulu Başkanı Mehmet Şanal, bu zamanda davranışlarında ölçülü olmakta yarar bulunduğunu belirterek, satışların bu hafta içinde azalacağını, gelecek hafta normale döneceğini beyan etti. Dövizdeki artıştan kaynaklı, iç pazarda TL bazında satışların durduğunu fakat dövizli satışlarda bir probleminin olmadığını bildiren Şanal, “TL bazlı ihale alan firmalar zarar edecekler diye yüksek kurun olduğu ortamda alım yapmıyor. Birçok sektörde kâr marjı düşmüş durumda, Dövizdeki yüzde 17’lik artış dengeleri altüst etti. Üretimde de bir süre davranışlarında ölçülü davranmakta yarar var” dedi.

İTO Başkanı Şekib Avdagiç: “Iktisat iki parametreye hapsedilemez”

İstanbul Tecim Odası (İTO) Başkanı Şekib Avdagiç, TL’deki kayıplara ilişkin toplumsal medya hesabından yapmış olduğu açıklamada Türkiye’nin potansiyeline güvendiklerini belirterek, “Türkiye ekonomisinin kur-faiz benzer biçimde iki parametreye hapsedilmesine müsaade etmiyoruz. Daha ilkin vurguladığımız benzer biçimde, tartışmalar faiz-kur ekseninden uzaklaştı” ifadelerini kullandı.

“Hükümet, {özel sektör} ve halkımızla el ele vererek başaracağız”

Şekib Avdagiç, şunları kaydetti: “Daha ilkin vurguladığımız benzer biçimde, tartışmalar faiz-kur ekseninden uzaklaştı. Hedefi faiz ve kur üstünden hesap görmek olanlara olanak vermemeliyiz. Dünya ihracatındaki payımızın yüzde 1’i, ihracatın ithalatı karşılama oranının yüzde 90’ları geçmiş olduğu bu zamanda kur atakları manipülatiftir. Türkiye’nin yeni kalkınma modeli üretim üstüne inşa edilmiştir. Türk gerçek sektörü enerjisini üretimden, yatırımdan, ihracattan almaktadır. Türkiye ekonomisinin çıpası üretimdir, yatırımdır. Kısır bir döngüye mahkum edilemez. Salgın sonrasının en iyi çıkışını meydana getirecek ülke olma fırsatını kaçırmamalıyız. Hepimiz üretmeye devam edeceğiz. Ekonomiyi kuşatmak isteyenlere daha oldukça üreterek yanıt vereceğiz. Bilhassa çalışanlarımıza enflasyonun üstünde ücret artışıyla, dayanışma içinde haiz çıkacağız. Devlet, gerçek sektör ve bankalarla birlikte küresel fırsatlara odaklanılması gerekiyor. Bu zamanda piyasa yapıcılarının iş dünyası ile etken kontakt içinde olması ve kısa vadede üretimi kolaylaştıracak tedbirler alınması yerinde olacaktır.”

Apple’dan sonrasında Samsung da kapattı

Önceki gün akşam saatlerinde tüm telefon modellerini online’da satışa kapatan hemen sonra ise iPhone11 haricinde öteki modelleri tekrardan satışa açan Apple, tekrardan tüm telefon modellerini ve laptoplarını online’da satışa kapattı. Yalnızca mağazalarından satışa devam eden Apple’da da tüm öteki teknoloji markalarında olduğu benzer biçimde stokların tükenmek suretiyle olduğu belirtiliyor. İki gün süresince online’da satışların kapalı kalacağı belirtilirken, yeni gelecek yığın ile beraber kur farkının da yansıtılacağı ifade diliyor. Samsung da Türkiye’de üst segment telefon modellerinde online satış kanalını kapattı. Mobil İletişim Araçları Ve Data Teknolojileri İş Adamları Derneği (MOBİSAD) Başkanı Mustafa Kemal Turnacı, son dönemde stokları oldukça azalan sektörde kurdaki üstün dereceli dalgalanmayla tedarikin zora girdiğini söylemiş oldu. Tedarikin aksamasının bilhassa üst ve orta segmentte yığın problemi yaratacağını belirten Turnacı, yeni stokların ise zamlı olacağını kaydetti. Turnacı, bu durumda tüketicilerin merdiven altına yöneleceğini bunun da klon telefon sayısını artıracağını ekledi.

Online pazaryerlerinde fırsat zammı!

Hepsiburada, Trendyol benzer biçimde satıcılar, kurdaki yükselişten ilkin 8 bin 500 liradan satılan iPhone 11 için 13 bin liralara varan fiyatlar istiyor. Teknosa ve MediaMarkt benzer biçimde teknoloji perakendecilerinin ise web stoklarının bittiği görülüyor.

İnşaatlar durabilir

Döviz kurlarında yüzde 30’a yakın oranda yaşanmış olan artış sebebiyle yarı mamul ve araç-gereç satan firmalardan teklif almakta zorlandıklarını aktaran Babacan Tüm ortaklık Yönetim Kurulu Başkanı İbrahim Babacan, “Bundan dolayı bu muhteşem dönemde yarı mamul, dövize endeksli olduğundan firmalar teklif vermek istemiyor. İnşaatta oldukça ciddi maliyet artışı var. Bu durum imalat ve yapımı ciddi şekilde etkileyecek. Bundan dolayı inşaatların durması söz mevzusu olacak” açıklamasını yapmış oldu. Aynı şekilde yüklenicilerin fiyat farkı istemeye başladığını özetleyen Babacan, şu değerlendirmede bulunmuş oldu: “Eskiden yüklenici bir şirket yüzde 30 fiyat farkıyla çalışıyordu. Sadece araç-gereç fiyatlarında artış oldukça kısa sürede yüzde 30’u aşınca hepimiz bekleme moduna geçti. Ek olarak yakın dönemde asgari ücret artışlarıyla beraber işçilik maliyeti de maliyetlere yansıyacak.”

TL’deki zamanı kıymet kaybı ekonominin aktörlerini iyi mi etkiliyor?

Türk Lirası’nda, Cumhurbaşkanı Erdoğan’ın düşük faiz çağrılarına paralel TCMB’nin art arda yapmış olduğu faiz indirimleriyle başlamış olan ve önceki gün zirveye ulaşan zamanı kıymet kaybı yeni bir kur krizi yaratırken; bankacılık sektöründen gerçek sektöre, son tüketiciden yeni nesil teknoloji şirketlerine kadar ekonominin tüm aktörlerini negatif etkiliyor.

TL, yalnız önceki gün dolar karşısında kontrol edilen en yüksek seviyeye gore yüzde 15’e yakın kıymet kaybederken, günlük yitik ise yüzde 10’a yakın oldu. Kasım başından bu yana yüzde 24 kıymet kaybeden TL’de yaşanmış olan çöküşün devam edip etmeyeceği ve para politikasındaki gevşemenin süreceğine yönelik endişeler ise ekonominin her alanında baskısını sürdürüyor. TL’deki sert kıymet kaybı bankacılık sektörünün temel göstergelerini de tehdit ediyor. Bankacılık sektöründe ana para yeterlilik rasyosu hesabı TL cinsinden yapılıyor. Sadece sektörün oldukça yüksek oranda döviz kredisi dikkate alındığında, TL’nin kıymeti düştükçe döviz kredilerinin TL eşeysel karşılığı ise yükseliyor. Bu yüzden SYR hesabında döviz kredilerinin, TL karşılığındaki ani yükseliş SYR’de negatif tesir yaratıyor. Bu da Türkiye’de yüzde 12 olarak belirlenen en alt SYR limitinde bazı bankaların sıkıntıya düşmesine niçin olabilir. Bankacılık kaynakları bundan korunmanın (hedging) bir yolunun, döviz bazlı sermayenin olması icap ettiğini belirterek, kafi oranda ana para benzeri kredisi olmayan bankalarda sorun olabileceğine dikkat çekti. BDDK verilerine gore bankaların 18 Kasım itibarıyla 160 milyar dolar YP kredisi bulunuyor. TCMB’nin faiz indirimlerine başladığı Eylül sonundan itibaren TL’de devam eden kıymet kaybı ile bankacılık sektöründe yabancı para kredilerinin TL karşılığı da ortalama yüzde 40’a yakın artış kaydetti.

BORÇ YÜKÜ ARTACAK

Reuters’a konuşan Ekonomist Haluk Bürümcekçi’nin hesaplamalarına gore Türkiye’deki finans dışı hususi şirketlerin bir yıl içinde ödemesi yada tekrardan finanse etmeleri ihtiyaç duyulan Eylül itibarıyla 52,8 milyar dolar tutarında borcu bulunuyor. TL’deki keskin kıymet kayıpları dolar yada euro döviz geliri olan ihracatçı firmalar için geniş kapsamlı sorunlara yol açmayacak. Sadece döviz geliri olmayan orta ölçekli şirketlerden esnafa kadar pek oldukça işletmenin artan maliyetler sebebiyle ek ana para ihtiyacı duymasına yada borç yükünün artmasında yol açması planlanıyor. Hammadde ve ara malında büyük seviyede ithalata bağımlı Türk firmalarının maliyetleri ise, küresel olarak artan emtia fiyatlarına, yükselen kur tesiri de eklendiğinde sürdürülemez hale geldi. Kurdaki öngörülemezlik sebebiyle tedarikçi ve üretici firmalar fiyat veremez duruma gelirken, bilhassa iç piyasaya ile çalışan firmaların sattığı malın yerine yenisini koyamadığı belirtiliyor. Bu durumun firmalar için işletme sermayesi sıkıntısını bununla beraber getirmeye başladığı ifade ediliyor. İhracatçı firmalar ise TL’deki sert kıymet kaybı ile beraber internasyonal müşterilerin fiyat indirimi taleplerinin arttığını; bunun da maliyet baskısına fiyat baskısının da eklenmesine niçin bulunduğunu belirtiyor.

BEKLENEN FİYAT ARTIŞI TÜKETİCİ TALEBİNİ ÖNE ÇEKİYOR

Tüketiciler her ne kadar mecburi alışveriş kalemleri içinde yer almıyor olsa da gelecek aylarda yapmak zorunda kalacakları alışverişleri öne çekerek TL’deki kıymet kaybının kurda yaratacağı artıştan kendilerini bir miktar korumaya çalışıyorlar. Kurdaki artış ilaç sektörüne ilişkin kaygıları da artırırken, kurdaki yükselişe bağlı olarak piyasada şu anda bazı ilaçların bulunmasında sorun yaşandığı belirtiliyor. Bazı ilaçların piyasada bulunamamasının nedenin fiyatlandırmada kullanılan kur ile güncel kur arasındaki farktan kaynaklandığı belirtiliyor. İlaç fiyatlarında kulllanılan euro/TL kuru yılda bir kez güncelleniyor. Şu anda ilaç fiyatlarının belirlenmesinde euro/TL kuru 4.57 olarak kabul ediliyor ve fiyatlandırmalar bu kur üstünden yapılıyor.

Öte taraftan TL’deki kıymet kaybı gübre, kimyasal benzer biçimde büyük seviyede tutarları dolar bazında belirlenen ziraat girdilerinin de fiyatının yükselmesine ve üretici üstündeki baskının artmasına yol açtı. Tutarları merkezi olarak belirlenen ekmek ve süt benzer biçimde ürünlerin üreticileri fiyat artışı çağrısında bulundular.

● Benzin ve motorin 10 liraya dayandı

Benzinin litre fiyatına 1 lira 2 kuruş, motorinin litre fiyatına 1 lira 6 kuruş ve LPG’nin litre fiyatına 65 kuruş zam geldi. Enerji Petrol Gaz İkmal İstasyonları İşveren Sendikasından (EPGİS) alınan bilgiye gore, Ankara’da averaj 8,72 liradan satılan benzinin litre fiyatı 9,74 lira oldu. Benzinin litresi İstanbul’da 8,67 liradan 9,69 liraya, İzmir’de 8,74 liradan 9,76 liraya çıktı. Ankara’da averaj 8,77 liradan satılan motorinin litre fiyatı 9,83 lira oldu. Motorinin litresi İstanbul’da 8,71 liradan 9,77 liraya, İzmir’de 8,79 liradan 9,85 liraya çıktı.

LPG’nin litre fiyatı da Ankara’da averaj 7,40 liradan 8,05 liraya, İstanbul’da averaj 7,35 liradan 8 liraya ve İzmir’de 7,23 liradan 7,88 liraya terfi etti.

0
mutlu
Mutlu
0
_zg_n
Üzgün
0
sinirli
Sinirli
0
_a_rm_
Şaşırmış
0
vir_sl_
Virüslü

Tamamen Ücretsiz Olarak Bültenimize Abone Olabilirsin

Yeni haberlerden haberdar olmak için fırsatı kaçırma ve ücretsiz e-posta aboneliğini hemen başlat.

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

Giriş Yap

Uygulamayı Yükle

Uygulamamızı yükleyerek içeriklerimize daha hızlı ve kolay erişim sağlayabilirsiniz.

Giriş Yap

Avusturya Forum - Güncel Haberler ayrıcalıklarından yararlanmak için hemen giriş yapın veya hesap oluşturun, üstelik tamamen ücretsiz!

Bizi Takip Et