Madenci öngörülebilirlik ve yerliye teşvik istiyor

service

Hüseyin GÖKÇE

Yuvarlak Masanın konukları, Ankara Endüstri Odası (ASO) 1 Numaralı Madencilik ve 32 Numaralı Taşocakçılığı meslek komiteleri oldu. Komite üyeleri yüksek izin bedellerinden yakınırken, bir gece ansızın devlet payının artırıldığını belirterek, öngörülebilirlik talep ettiler. Fazlaca sayıda kurumun tecrübe yaptığını kaydeden komite üyeleri, enerji sektöründe olduğu benzer biçimde madencilik sektöründe de acil kamulaştırma yapılması icap ettiğini aktardılar.

“400 projeden yalnız 1’i işletmeye dönüşüyor”

Ramazan YÖN / Demir Export A.Ş. Genel Müdürü

Neredeyse iki senedir hayatımızı tesiri altına alan pandemi ile beraber, üretime ne kadar gereksinim duyduğumuzu bir kez daha deneyim edip ülkece önemini hatırladık. Madencilik, kar marjı yüksek bir sektör olarak bilinmekte sadece bünyesinde barındırdığı yüksek yatırım riski ile uzun ve sıkıntılı süreçleri olan bir iş koludur. Sözgelişi 400 arama projesinden yalnız birinin işletmeye dönebildiği, kaynak tespiti tamamlanan bir sahanın proje, kontrol ve izin süreçleri de dikkate alındığında ortalama 8-10 yıl sonrasında üretim safh asına geçebildiği, proje geri dönüş süresinin ise averaj 6 yıl olduğu pek bilinmemektedir.

Madencilikte devlet hakkı olarak tanımlanan ve maden sahalarından, üretilen cevherlerin satışından alınan dolaysız verginin plansız artışı yatırımcıyı tedirgin ediyor. Demir, bakır, çinko, kurşun, alüminyum, krom benzer biçimde madenlerde söz mevzusu devlet hakkı, geçtiğimiz Ağustos’ta yüzde 25 oranında artırıldı. Bununla beraber, devlet hakkının maden gelirlerinden almış olduğu hisse da yüzde 10 seviyesine terfi etti. Şöyleki bir örnekle anlatayım; devlet hakkı oranı yüzde 25 artırıldığında global piyasalarda demir cevheri fiyatı 220 USD/ton seviyesindeyken, yalnız bir ay sonrasında, bugünlerde demir cevheri fiyatı 90 USD/ton seviyesine geriledi.

“Yurt içi lojistik maliyet, Brezilya’dan gelen cevherin navlun fiyatının üstünde”

Üretilen demir cevherinin ihracat için limanlara ya da üretim için yurt içinde entegre demir çelik fabrikalarına ulaştırılması hususunda demir yolu lojistiğinde büyük sıkıntılar yaşanmakta ve hepimiz taahhütlerimizi kara yolu nakliyesi vasıtasıyla tamamlamaya çalışmaktayız. Yurt içi lojistik maliyetimiz Brezilya’dan gelen ithal demir cevherinin navlun maliyetinin üstünde konumlanmaktadır. Madencilikte meydana getirilen inşaat yatırımları, ki bunlar toplam yatırımın yüzde 50’sini oluşturmakta, teşvik kapsamında değerlendirilmemektedir. İnşaat yatırımları kapsamına giren dekapaj, atık depolama tesislerinin yapımı benzer biçimde emek harcamalar yapılmadan madencilik faaliyetinin hayata geçmesi ne yazık ki teknik olarak mümkün değil.

Öngötülebilirlik için ilkin izin, sonrasında ihale yapılmalı

Ertuğrul ONAT / Onpo Madencilik Yönetim Kurulu Başkanı

Sorunlarımızın bir kısmı metalik madenlerle örtüşüyor fakat mahalli problemler ile daha çok karşı karşıyayız. Biz 2000 senesinde maden açmışız. Maden çevresinde bayındır izin filan yok fakat yerleşim alanları kurulmuş. Belediye şimdi bizlere burada çalışamayacağımızı söylüyor. Bakanlık ilkin belediyeden pozitif yönde yazı istiyor. Şu demek oluyor ki kanunlar, Belediye Meclis kararından daha üstün değil mi hiyerarşik olarak? Kamulaştırma yapılamadığı için 3 liralık yeri bizlere 30 liraya satıyorlar. Madencilikte öngörülebilirliğin sağlanabilmesi için, sahanın tüm izinlerinin MAPEG tarafınca alındıktan sonrasında ihaleye çıkarılması gerekmektedir.

“Araçlar bizlerden 10 kat daha çok toz çıkarıyor”

Hava kirliliği ölçümleri devamlı yapılıyor. Aslına bakarsanız uyulmazsa cezası var. Belediye yolu asfaltlamıyor, bizlerden çıkan tozun 10 katını yoldan geçen araçlar çıkarıyor. Agrega sektörüne de öteki madencilikte olduğu benzer biçimde arama süreci getirilmesini istiyoruz. Şu demek oluyor ki burada rezervin ilkin kalitesi belirlenerek, sonrasında işletme safh asına geçilmeli. Hammadde üretim izni istenen bölgede agrega üreticisi var ise, kamu yatırımlarının hammadde gereksinimleri buradan karşılanmalıdır.

Yüksek orman izin bedelleri var. Kanada’da bir hektar 17 TL, Norveç’te 58, ABD 116 TL, Türkiye’de güvence ağaçlandırma bedeli hariç 15 ile 33 bin TL içinde değişiyor. Orman izin süreçlerinde sorun var. Madenlerin tüvanan üretimi ve zenginleştirilmesi için kullanılan enerji tüketimindeki ÖTV’nin sivil havacılık sektöründe olduğu benzer biçimde kaldırılarak, madencilik faaliyetleri desteklenmeli.

“Madenci ruhsat alana kadar ciddi kumar oynuyor”

Nurettin ÖZDEBİR / ASO Başkanı

Madencilik sektörü ülkemiz için mühim sektörlerin başlangıcında gelmektedir. Sektör doğada atıl bir halde duran bir madeni, katma değere çeviriyor. Sektörün bu yüzden bilhassa desteklenmesi gerekiyor. Devletimizde mevcud ve çıkaramadığımız cevheri yurt dışından almak zorunda kalıyoruz ve böylece parayı başkasının cebine gönderiyoruz. Sektörün ara sıra çeşitli sorunları oluyor ve devletin ilgili birimleriyle bu tarz şeyleri çözmek için çaba sarf ediyoruz. Bunların başlangıcında da çevre hassasiyeti geliyor. Maden işletmelerinde depolama sahası problemininin çözülmesi, buraya başka firmaların maden arama amaçlı teklif vermesini önlemek için, devletin yalnız üst kullanım hakkını ihaleye çıkarması icap ettiğini düşünüyoruz. Sadece bunun mevzuatla tanımlanması lazım. Bu aslına bakarsanız geçici bir etkinlik. Maden işletmesi kapatılmış olduğu anda bu alan aynı şekilde hatta ağaçlandırması yapılmış bir halde kamuya iade edilmiş oluyor.

Bürokrasinin sektöre bakışında da bazı sıkıntılar var. Bürokratlarımız “{Özel sektör} oldukça kazanıyor, ikimiz de ondan alalım” dememeli. Madencilik birazcık hasetle bakılan bir alan. Bir ruhsat almak, işletmeye başlayabilmek oldukça zor. Oraya kadar madenci aslına bakarsanız ciddi kumar oynuyor. O ana kadar harcamış olduğu para için bir risk alıyor. Taşocakçılığı ise inşaat açısından mühim bir sektör. Bazı ocakların kent içinde kalmış olduğu iddiasıyla yaşanmış olan problemler var. Bunun sebebi şu: taşocakları aslına bakarsak şehrin dışındaki alanlarda kuruluyor. Kuruluşundan sonrasında işletmeler buralara yol yapmışlar, yol olunca yanına gecekondu yapılmış, konutlar çoğalmış ve şehrin içinde kurulmuş benzer biçimde bir idrak oluşmuş. İtirazlar erişince de buralarda sıkıntılar yaşanmış. Belediyelerin birinci görevi arsa üretmek olmalı, buna gore gelişme planlarını yapmış olup duyuru edip, arsa rantının önüne geçecek şekilde planlamayı yapmış olup deklare etmeli. Bizde fiili durum oluştuktan sonrasında bazı işlem yapılıyor. İnsanlar yer bulamadıkları için ötekiler gelip tarlaları işgal ediyorlar. Mahalle baskısıyla buraları imara açıyorlar. Taşocaklarının yapmış olduğu yollar bile şehrin gelişimini etkileyebiliyor…

Her önüne gelenin ben bu şekilde isterim diye ülke kaynaklarını israf etmesinin önüne geçilmelidir. Bir ülkede mahallede bakkal açılıyor, yanında birkaç bakkal daha açılıyor ve hepsi batıyor. Avrupa’da bu işler kati kurallara bağlanmış durumda. Bizim de endüstri yatırımlarını aynı şekilde planlamamız lazım.

“Tabiat katliamı meydana getiren potansiyel suçluyuz”

Mete ÖZYÖRÜK / Özyörük Maden Endüstri Tecim A.Ş. YK Başkanvekili

1993 yılından bu yana Ankara‘da kum ve taş ocakçılığı işiyle uğraşıyoruz. Bilhassa taş ocakçılığının fena bir algısı var. Bu maalesef vatandaşta olduğu benzer biçimde devlette de var, bağlı olduğumuz ve olmadığımız kurumlarda da var, direkt tabiat katliamı meydana getiren potansiyel suçluyuz. Bunun bir gereksinim olduğu, bu kadar inşaat, yolun yapılabilmesi için agregaya, kuma gereksinim olduğu, belli kurallarla yapıldığı takdirde doğaya zararının olmadığının anlatılması gerekiyor. Maden kanunu, taşocakçılarına, agregacılara karşı, madencilere karşı oldukça acımasız ve ceberrut. Altıncılarla kumcular aynı kefede görülüyor. Biz minik işletmeleriz. Uzak mesafelere araç-gereç gönderemeyiz. Ufak kâr marjıyla lokal iş meydana getiren firmalarız. Soma’da bir facia oldu yeraltında, bir Maden Kanunu geldi, aynı anda, Emek harcama Bakanlığı; Maden Dairesi, Valilik tüm kuruluşlardan denetleme aldık. Soma ile bizi bir arada tuttular. Bir yeraltı işletmesi ile bizim oldukça örtüşen yanımız yok fakat yeraltı madenciliği ile aynı yaptırımlara tabiyiz. Kamu bizi oldukça yıpratıyor. Bilhassa çevre mevzusunda hep savunmada kalıyoruz. Bu mevzuda negatif bir idrak var. Agrega, otoyol kenarlarında var ve inanılmaz toz çıkıyor. Yapılaşma gelişti, kent anormal büyüdü. Taş ocakları şehrin içinde kaldı. Yurttaş haklı olarak rahatsız oluyor. Toz indirgeme sistemi tozu sıfıra indirmeye kafi olmuyor. Daha pahalı sistemler var fakat buna da devletin destek olması gerekir. Agrega dengi olan bir ürün de değil. Biz yatırım ve emek verme ortamının iyileştirilerek güvenli bir halde çalışmalarımıza devam etmek istiyoruz.

“İthal kömür tüketene ek vergi gelmeli”

Ayhan KANDEMİR / Türkiye Kömür İşletmeleri Kurumu (TKİ) Genel Müdür Yardımcısı

Ülkemizin, yılda ortalama 35 milyon ton kömür ithal etmiş olduğu malum bir gerçek. Türkiye Kömür İşletmeleri Kurumu’nun (TKİ) hem kendi işlettiği hem de hususi sektöre devrettiği maden sahalarının, ithal edilen bu miktarı ikame edebilecek potansiyelinin olduğuna inanıyoruz. Bunun mühim kısmının devletimizde, bilhassa de Soma havzasında üretilebileceğini düşünüyoruz ve yurt içi kömür üretimini özendiren iyi bir teşvik ile yılda 5 milyar USD’ye yakın bir meblağ yurt içinde kalabilir. Dolayısıyla devletimizde birçok sektörde etken olarak kullanılan kömürün üretiminden kaçınmak yerine, yerli kömür aranmalı ve üretilmesi teşvik edilmelidir. Benzer şekilde ithal kömür yakan santrallerde, ithal edilen kömürün fiili fiyatını (ne kadar olursa olsun) asgari olarak 70 USD/ton’a tamamlayan vergi mekanizmasının, kömür tüketen öteki endüstri kuruluşları ve öteki madenlerde de uygulanması, ithalata karşı caydırıcı bir tedbir olarak hayata geçmiş olacak ve yerli üretime teşvik sağlayıp sektörün önünü açacaktır. Yurt haricinde atık olarak değerlendirilen yüksek kükürtlü petrokoku sanayide kullanmak için ithal etmekteyiz. Bu ithalat da sektörümüze zarar veren unsurlardan bir tanesidir. Zira Soma bölgesinde üretilen kömürün kükürt oranı yalnız yüzde 2 iken ithal edilen petrokokun kükürt oranı yüzde 4 – 5 mertebelerindedir. Bu sebeple çevreye daha azca tesiri olan yerli kömürlerimizin sanayide değerlendirilmesinin daha avantajlı bulunduğunu söylemek doğru olacaktır. Karbon ile ilgili AB’de 2030 yılından itibaren ciddi yaptırımlar olacak.. Yeni dünya düzenine gore, karbon piyasası ve linyitle ilgili tedbirlerin alınması yönünde ihtiyaç duyulan önerilerimiz oluyor. Bu mevzuyla ilgili Ar-Ge birimi oluşturduk ve çalışmalarımız sürüyor.

“Yüksek izin bedelleri bir oldukça yatırımı engelliyor”

Bülent AKSU / Aksu Madencilik Endüstri ve Elektrik Üretim A.Ş. Yönetim Kurulu Üyesi

Eski dönemlerde yapılmış olan fena madencilik faaliyetleri ve madenciliğin yeterince denetlenmemesi, sektörü halkın gözünde oldukça fena duruma düşürmüş. Devlet de bu durumu önlemek için oldukça sıkı mevzuatlar geliştirmiş. Madencilik faaliyetleri oldukça sıkı denetlenmektedir. Maden İşleri Genel Müdürlüğü, Çevre Bakanlığı, Orman Bakanlığı, Valilikler vb. resmi kurum ve kuruluşlar tarafınca, gelişen teknolojiler de kullanılarak (Google Earth benzer biçimde) madencilik faaliyetleri adım adım izlenmektedir. Fakat her kurum kendi mevzuatlarına uygun izin ve denetim faaliyetlerini yürütmekte ve bu sebeple de madencilik faaliyetleri mevzuatında bir beraberlik sağlanamamaktadır. Metalik madencilik faaliyetlerinde arama oldukça ciddi maliyetler oluşturmakta ve çoğunlukla da negatif sonuçlanmaktadır. Bu sebeple metalik madencilikte arama faaliyetleri desteklenmelidir. Metalik madenlerin tutarları internasyonal piyasada belirlenmektedir. Fiyat oluşumuna bir etkimiz olmadığı benzer biçimde devletimizde internasyonal piyasalardan değişik olarak gelişen; iyelik izinlerinin oldukça yüksek olması, enerji fiyatlarındaki öngörülemeyen artışlar vb. benzer biçimde bizleri rekabet edemez hale getirmektedir.

Bilhassa orman arazilerinde olmak suretiyle senelik arazi izin bedelleri oldukça yüksektir. Kimi zaman araziyi satın alabileceğimiz karşılık kadar senelik orman bedeli ödendiği olmaktadır. Kamulaştırma problemi yaşıyoruz. Enerjide acil kamulaştırma sonucu alabiliyorsunuz, yurttaş ile devlet içinde hallediliyor. Sadece madencilikte, acil kamulaştırma sonucu yerine MAPEG müracaat edip kamulaştırma talebinde bulunuluyor. Devletimizde son Maden Kanunu değişimleri, mali yapısı kuvvetli kurumsal firmaların madencilik yatırımlarına öncelik vermesi yönünde itici güç oluşturmaktadır. Anlatılan iyileştirmelerin yapılması ile büyük ana para sahiplerinin madenciliğe ilgilerinin artacağını düşünmekteyim.

0
mutlu
Mutlu
0
_zg_n
Üzgün
0
sinirli
Sinirli
0
_a_rm_
Şaşırmış
0
vir_sl_
Virüslü

Tamamen Ücretsiz Olarak Bültenimize Abone Olabilirsin

Yeni haberlerden haberdar olmak için fırsatı kaçırma ve ücretsiz e-posta aboneliğini hemen başlat.

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

Giriş Yap

Uygulamayı Yükle

Uygulamamızı yükleyerek içeriklerimize daha hızlı ve kolay erişim sağlayabilirsiniz.

Giriş Yap

Avusturya Forum - Güncel Haberler ayrıcalıklarından yararlanmak için hemen giriş yapın veya hesap oluşturun, üstelik tamamen ücretsiz!

Bizi Takip Et