Sinirbilim Tarihini Kökünden Değiştiren Hasta

service

1930’lu yıllarda yaşanmış olan bir bisiklet kazası, sinirbilim tarihini tamamen değiştirecek olayların yaşanmasına niçin oldu. Kazadan sonrasında epilepsi nöbetleri geçirmeye süregelen Henry Molaison, ameliyat olmaya karar verdikten sonrasında yaşamı topyekün değişti. Tıp literatürüne H.M. vakası olarak geçen bu vaka fazlasıyla ağlatısal olsa da sinirbilim ve bilişsel nöropsikolojinin gelişmesine katkı sağlamış oldu. Gelin Henry Molaison’un hikayesine yakından bakalım.

Henry Molaison kimdir?

henry molaison

Henry Molaison 1926 senesinde İngiltere Manchester’da dünyaya geldi. 7 yaşlarında geçirdiği bisiklet kazası sebebiyle denetim edilmesi zor epilepsi nöbetleri geçirmeye başladı. İlk başlangıçta yalnız kısmi nöbetler geçiriyordu. 16 yaşından sonrasında tonik-klonik olarak isimlendirilen ani ve tam şuur kayıpları yaşamaya başladı. Henry bu sıralarda seri üretim hattında çalışıyordu. Sadece 27 yaşından sonrasında nöbetleri öyleki şiddetlendi ki yüksek dozda ilaçlar kullanmasına karşın emek harcaması olanaksız bir hale geldi.

Henry Molaison’un baba tarafında birden fazla epilepsi hastası vardı. Bu yüzden Henry’nin hastalığının kazadan sonrasında mı yoksa genetik geçişli mi olduğu hala bir münakaşa mevzusu. Sadece bilim adamları, genetik geçişli olsa da bu kazanın epilepsinin ortaya çıkışını hızlandırdığını düşünmekte. Sebebi ne olursa olsun Henry 16 yaşından sonrasında günlük yaşamını devam ettiremeyecek kadar sık nöbet geçirmeye başladı. Bu yüzden ailesi, 1953 senesinde Hartford hastanesinde vazife meydana getiren beyin cerrahı William Beecher Scoville’e başvurdu.

Tedavi süreci

henry molaison

William Beecher Scoville, mesleğinin ilk yıllarında psikiyatri branşında asistanlık yapmış meşhur bir beyin cerrahıydı. Kariyeri süresince psikiyatri hastalarını tedavi etmek için deneysel ameliyatlar gerçekleştirmişti. Henry Molaison ilk hastaneye vardığında ona ilkin EEG başta olmak suretiyle bir takım kontrol yapmış oldu. Bu testler sonucunda beyninde anormal aktiviteler olduğu gözlemlendi. O devrin tıp bilimi çerçevesinde deneysel bir ameliyat yapılmasına karar verildi. Doktorlar, Henry Molaison’un geçirdiği nöbetlerin hipokampus kaynaklı bulunduğunu ve bunların ameliyatla çıkarılması halinde epilepsinin ortadan kalkacağını düşünmüştü. Hekim William Beecher Scoville’in önerilmiş olduğu bu tedavi yöntemi karşısında Molaison ailesi büyük bir üzüntü yaşadı. Öyleki ki ameliyat sürecine aylarca karar veremediler. Sadece sonunda çaresiz ve isteksiz bir halde Henry’nin ameliyat olmasına karar verildi.

1 Eylül 1953 tarihinde Henry hemen hemen 27 yaşlarındayken beyin ameliyatı oldu. O zamanlar bu biçim bir ameliyatın iyi mi sonuçlanacağı bilinmiyordu. Ameliyat esnasında hipokampusun üçte ikisi alınarak bilateral medyal temporal lob rezeksiyonu gerçekleştirildi. Ameliyatın arkasından Henry’nin yaşamı tamamen değişti. Sıhhatli ve iyi görünmesinin yanı sıra nöbet sıklığı da büyük oranda azalmıştı. Sadece kısa bir süre sonrasında bazı tuhaflıklar kendini gösteremeye başladı. Henry ağır amnezi emareleri göstermekteydi. Artık epilepsi nöbetleri geçirmiyordu sadece belleğinde ciddi bir hasar oluşmuştu. Henry ameliyattan sonrasında gerçekleşen hiçbir şeyi hatırlamıyordu. Fakat ameliyattan ilkin yaşananların hepsini hatırlıyordu. Tıp tarihinin en büyük amnezi vakası olan Henry’nin yaşamı bir kez daha büyük seviyede değişmişti. Peki nedir bu amnezi?

Amnezi nedir?

henry molaison 4

Amnezi en kolay tanımıyla bir çeşit bellek kaybıdır. Amnestik sendrom olarak da malum bu hastalık, yeni informasyon öğrenmeyi olanaksız hale getirir. Hastalar kim bulunduğunun bilincinde olsa da hafıza oluşturmada ciddi problemler yaşamaya adım atar. H.M. vakası ve sonrasında yaşananlar Anterograd Amnezi ile bağlantılıdır. Anterograd Amnezi, beyin hasarından sonrasında öğrenilen bilgilerin bellekte saklanamaması durumudur. Bu sendromda geriye dönük bilgiler ve anılar hatırlanır. Sadece beyin hasarından sonrasında öğrenilen bilgilerin kaydedilmesinde problemler yaşanır. Henry Molaison’un yaşamış olduğu da Anterograd türünde bir amnezidir.

İnsanların uzun soluklu hafıza oluşturabilmesi için hipokampus ve limbik sistem benzer biçimde lüzumlu olan bazı beyin bölgeleri bulunur. Bu bölgeler bilgiyi saklayan değil kayıt oluşturan sistemlerdir. Eğer geçmişte bir informasyon edinirken hipokampus sağlamsa beyin hasarı oluştuktan sonrasında dahi o bilgiler hatırlanır. Sadece hipokampus zarar gördükten sonrasında öğrenilen bilgiler kaydedilemediği için anıları depolamak olanaksız hale gelir. Henry Maison, ameliyat esnasında hipokampusu zarar görmüş olduğu için geçmiş anılarını hatırlamaya devam etti. Sadece ameliyat esnasında hipokampus hasar görmüş olduğu için yeni detayları kaydedemedi ve o günden sonrasında bellek oluşturamadı.

Henry Molaison’un ameliyattan sonraki yaşamı

henry molaison

Henry ameliyattan sonrasında hiçbir vakası hafızasında tutamamaya başladı. Okumuş olduğu gazeteleri asla okumamış benzer biçimde yine okuyor, tanıştığı kişilerle yine tanışıyordu. Hekim William Beecher Scoville’i tanıyordu. Onun kim bulunduğunu bilerek uzun süre konuşabiliyor sadece hekim odadan ayrılıp yine vardığında bu konuşmaların hiçbirini hatırlamıyordu. Henry her gün kullandığı tuvaletin yolunu dahi unutuyordu. Sevilmiş olduğu kişilerin ölümü benzer biçimde travmatik vakalar da Henry’nin hafızasına kaydedilmiyordu. Mesela dayısını her sorduğunda ailesi onun öldüğünü söylüyordu. Fakat her yanıt aldığında dayısının ölümünü ilk kere duyuyormuş benzer biçimde üzülmekteydi. Tüm bunların haricinde İkinci Dünya Savaşı’nı, ailesini, eski dostlarını ve geçmişe dair öteki her şeyi anımsıyordu. Aylarca hastanede kalsa da Henry’nin geliştirdiği bu sendroma deva bulunamadı.

Ameliyattan ortalama iki yıl sonrasında Hekim William Beecher Scoville bir tıp kongresine gitti. Kongrede benzer bir amnezi vakası sunan Wilder Penfield ve Brenda Milner ile tanıştı. Bunun üstüne Scoville kendi vakasından bahsederek bilim insanlarını araştırma yapmaları için kendi hastanesine çağrı etti. Henry’ye derhal bir takım zeka ve ruhsal testler uygulanmaya başladı. Ameliyat öncesi ve sonrası meydana getirilen IQ testleri karşılaştırıldığında hiçbir anlamlı değişim bulunamadı. Henry’nin amnezisi kişiliğinde ya da entelektüel kapasitesinde hiçbir değişikliğe yol açmamıştı. Motivasyonu yüksek, konuşmaları muntazam ve istekli bir adam olarak yaşamaya devam ediyordu. Hatta işlemsel belleğini koruduğu için motor beceriye dayalı bir iş dahi buldu. Henry’nin görevi bir çakmak fabrikasında üretilen çakmakları kartonlara yerleştirmekti. İlk başlangıçta yavaş olsa da sonradan öteki işçiler benzer biçimde süratli çalışmaya başladı. Sadece fabrikada olmadığı zamanlarda bir işi bulunduğunu hatırlamıyordu.

Henry Molaison’un ölümü

henry molaison

Henry Molaison uzun seneler ailesiyle yaşamaya devam etti. Anne babaları yaşamını kaybettiğinde ise kuzenine yerleşti. Kuzeni de ölünce Hartford’da bulunan bir huzurevinde yaşamaya başladı. Bu sırada Massachusetts hastanesinde çalışan Dr. Susan Corkin çeşitli testler uygulamaya devam ediyordu. Henry 2 Aralık 2008 tarihinde yaşamını yitirdi. Sadece ölmeden derhal ilkin kendisini hala 20’li yaşlarında bir genç zannediyordu. Bu sebeple ameliyattan sonraki o uzun ve sıkıntılı seneler onun için asla yaşanmamış gibiydi. Aynaya baktığında görmüş olduğu yüz onu her defasında şaşırtıyordu. Yeni dost edinse de tekrar hatırlayamadığı için daima yalnızdı. Henry’nin ameliyatı bilim adamlarına, anıların depolanmasında hipokampusun ne kadar mühim bulunduğunu gösterdi. Eski tıp teorilerinin birçoğu reddedildi ve yeni teoriler ortaya atıldı. Bilhassa belleğe dair süreçler ve bu süreçlerin altında yatan sinirsel yapılar hakkında kayda kıymet gelişmeler yaşandı.

Bu listemiz de ilginizi çekebilir:

İlk Genel Anesteziden Tıbbi Sülüklere: Tıp Zamanı Hakkında Duyunca Oldukca Şaşıracağınız 7 Gerçek

Kaynak: 1 2

0
mutlu
Mutlu
0
_zg_n
Üzgün
0
sinirli
Sinirli
0
_a_rm_
Şaşırmış
0
vir_sl_
Virüslü

Tamamen Ücretsiz Olarak Bültenimize Abone Olabilirsin

Yeni haberlerden haberdar olmak için fırsatı kaçırma ve ücretsiz e-posta aboneliğini hemen başlat.

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

Giriş Yap

Uygulamayı Yükle

Uygulamamızı yükleyerek içeriklerimize daha hızlı ve kolay erişim sağlayabilirsiniz.

Giriş Yap

Avusturya Forum - Güncel Haberler ayrıcalıklarından yararlanmak için hemen giriş yapın veya hesap oluşturun, üstelik tamamen ücretsiz!

Bizi Takip Et