Vergide eşitliğin fırsat maliyeti vergide adalet!

service

Yusuf Cihad DEMET – Vergi Müfettişi

Asgari tutara meydana getirilen yüksek nominal ücret zammıyla beraber 2022 senesinde uygulanacak asgari ücretin aylık brüt tutarı 5.004,00 TL’ye yükselmiş olup, bu tutardan işçi SGK primi (%14) ve işsizlik sigortası primi (%1) düşüldüğünde kalan 4.253,40 TL ise asgari ücretlilerin gelir vergisi matrahı olmuştur. Düzgüsel şartlarda bu matrah üstünden aylar itibariyle kümülatif olarak hesaplanarak artan oranlı tarife kapsamında tevkif edilecek Gelir Vergisi, 7349 sayılı Kanun ile kural dışı edildiğinden, asgari ücretlilerin gelir vergisi tevkifat matrahı bununla beraber aylık elde edecekleri net tutara dönüştü. Bununla beraber aynı Kanun kapsamında aylık brüt asgari ücret tutarı üstünden alınması ihtiyaç duyulan binde 7,59 oranındaki Damga Vergisi de kural dışı edilince, asgari ücretli olarak çalışan ücretlilerin üstündeki vergi yükü kaldırılmış oldu.

AGİ kaldırıldı!

Asgari ücretin vergiden kural dışı edilmesi, her ne kadar büyük bir gelişme olsa da,  2008 yılından itibaren yürürlükte olan “Asgari Geçim İndirimi (AGİ)” müessesesi de aynı Kanunla tarihe karışmış oldu.

Asgari ücretin senelik brüt tutarı üstünden hesaplanan ve çalışanların aileyle ilgili durumlarını, çocuk sayılarını dikkate alarak ödemeleri ihtiyaç duyulan gelir vergisinin bir kısmını iade almalarına olanak elde eden, ücretlilerin kişisel ve aileyle ilgili durumlarını dikkate almış olduğu için de vergide adaleti tesis etme fonksiyonu ağır basan asgari geçim indirimi müessesesinden vazgeçildi. Bunun yerine, ücretli olarak çalışan her insanın (memurlar dahil) ücretleri üstünden ödeyecekleri gelir vergisi ve damga vergisinden, asgari ücret üstünden hesaplanan gelir vergisi (net meblağ üstünden) ve damga vergisinin (brüt meblağ üstünden) mahsup edilmesi imkanı getirildi.

Bir taraftan, tüm ücretlilerin eşit bir halde yararlanmalarına olanak veren gelir vergisi ve damga vergisi istisnası getirilirken, öteki taraftan da halihazırdaki gelir vergisi teşviki kaldırılmış oldu. Mevzuya bütüncül bakıldığında olayın vergide hakkaniyet ile vergide eşitlik içinde bir mübadele olduğu açıkça görülmektedir. Pek doğal olarak ki her tercihin bir fırsat maliyeti olduğu şeklinde, tüm ücretlilere eşit bir teşvik mekanizması getirilmesinin alternatif maliyeti de nispeten daha adilane bir işlerliği olan asgari geçim indiriminden vazgeçilmesi olmuştur. Emeğin ana paraya nazaran daha azca oranda vergilendirilmesi ilkesine dayanan ayırma kuramı, asgari geçim indirimi yardımıyla emeğin kendi içinde de daha adil vergilendirilmesini sağlamaktaydı. Bu yönüyle AGİ, eşitler içinde adaleti tesis etmekteydi.

Şimdi ise sırada; meydana getirilen bu vergisel değişikliğin ücret geliri elde eden işyar ve işçilerin aylık gelirlerinde sağlamış olduğu değişikliği tespit etmekte.

AGİ kaldırılmasaydı, çalışanların elde edeceği teşvik ne kadar olacaktı?

Asgari geçim indirimi; 2008 yılından itibaren uygulanan ve çalışanların kendileri için (%50), çalışmayan eşleri için (%10), ilk iki çocuk için ayrı ayrı (%7,5), üçüncü çocuk için (%10) ve öteki evlatları için de (%5) oranında hesapladıkları asgari geçim indirimi oranları üstünden hesaplanan bir gelir vergisi teşvik mekanizması idi. Bu uygulama yardımıyla ücret matrahı aynı olan çalışanlar, aileyle ilgili durumlarına gore değişik tutarlarda gelir vergisine muhatap olmakta ve bu sayede de ellerine geçen net ücretleri değişik olmaktaydı. Hâsılı, evli olup eşi çalışmayan bir ücretlinin bekar ya da eşi çalışana gore, bir evladı olan ücretlinin birden fazla evladı olan diğerine kıyasla değişik tutarlarda gelir vergisi ödemesi sağlanmakta ve vergide hakkaniyet tesis edilmekteydi.

 

AGİ uygulaması kaldırılmasaydı; 2022 senesinde geçerli olan brüt asgari ücret tutarı üstünden hesaplanan ve aileyle ilgili durumları değişik olan ücretlilerin elde edecekleri aylık gelir vergisi teşviki aşağıdaki tablodaki şeklinde olacaktı:

tablo 1 jqMPTablodan görüleceği suretiyle; eğer AGİ müessesesi kaldırılmasaydı; aileyle ilgili durumları birbirinden değişik olan ücretlilerin faydalanacağı aylık AGİ tutarları 375,30 TL ile 638,01 TL içinde olacaktı. Bir başka ifadeyle; aylık ücretleri üstünden ödeyecekleri gelir vergisinden, kendi aileyle ilgili durumlarına isabet eden bu tutarları mahsup edeceklerdi.

Asgari tutara isabet eden vergi istisnası çalışanlara ne kadar katkı sağlamış oldu?

Asgari ücretin net tutarına isabet eden gelir vergisi ve asgari ücretin brüt tutarına isabet eden damga vergisi istisnası getirilmesi ile beraber tüm ücretlilerin vergi matrahları üstünden ödeyecekleri gelir vergisinin ve damga vergisinin mahsup edilmesi imkanı dünyaya geldi. Bu mahsup, matrahların mahsubu şeklinde değil vergilerin mahsubu şeklinde olacağından, ilk olarak ücretlinin ödeyeceği gelir vergisi ve damga vergisi bulunacak hemen sonra ise asgari tutara isabet eden kısım için vergi mahsuplaşmasına gidilecektir. Oldukca detaylarına girmek istemesem de şunu belirtmekte yarar görüyorum. Elde edilmiş ücretin matrahı kendi içinde kümülatif ilerken, asgari tutara isabet eden gelir vergisi matrahı da kendi içinde kümülatif ilerleyecek. Bu durum ise asgari ücret tutarından daha çok bir ücretle çalışan ücretlilerin daha erken aylarda bir üst dilime girmelerine niçin olacak fakat bir üst dilimden gelir vergisi istisnası elde etmeleri daha sonraki aylarda gerçekleşecektir. Bir matrah mahsubu gerçekleşmiş olsaydı ve net matrah üstünden bir vergileme uygulaması getirilseydi; bulunacak net matrahın kümülatif ilerleyecek olması sebebiyle bir üst dilimden vergilendirilme ya asla olmayacaktı ya da ücretin tutarına gore oldukça daha sonraki aylarda gerçekleşecekti.

Benim esas anlatmak istediğim husus; meydana getirilen vergi politikası değişikliğinin ücretlilere sağlamış olduğu net pozitif yanları saptamak olduğundan, ücretlere getirilen gelir vergisi ve damga vergisi istisnasının aylar itibariyle sağlayacağı katkıyı aşağıdaki tabloda inceleyelim:

tablo 12 wzb8

Tablodan görüleceği suretiyle; asgari ücret tutarı da kendi içinde kümülatif ilerlemekte ve bir üst dilime girilince elde edilecek gelir vergisi istisnası da artmaktadır. Buna ilaveten 37,98 TL tutarındaki damga vergisi istisnası da hesaba katılınca tüm ücretlilerin eşit bir halde aylar itibariyle elde edeceği vergisel avantajlar; senenin ilk yedi ayı için 675,99 TL, sekizinci ayda 777,35 TL ve senenin son dört ayı için de 888,66 TL içinde olacaktır. Bu tutarların aritmetik ortalamasını hesap ettiğimizde aylık elde edilecek averaj vergisel avantaj ise 755,33 TL’ye isabet edecektir.

Şimdi mevzunun can damarına geldik. AGİ devam etseydi her ay elde edilecek avantaj ile AGİ’nin kaldırılıp yerine asgari ücret tutarı kadar gelir vergisi ve damga vergisi istisnası getirilmesinin sağlamış olduğu pozitif yanları birbiriyle kıyaslarsak, meydana getirilen vergisel değişikliğin aileyle ilgili durumları değişik olan ücretlilere sağlamış olduğu net katkıyı tespit edebiliriz.

Vergi istisnasının çalışanlara sağlamış olduğu net katkı nedir?

Meydana getirilen vergisel değişikliğin ücretler üstündeki yansımasını görmek için AGİ’ nin yerine ikame edilen ve asgari ücret tutarına isabet eden gelir vergisi ve damga vergisi istisnası toplamının ücretlilere sağlayacağı aylık averaj net katkıdan, bu şekilde bir vergi istisnası getirilmeyip AGİ uygulamasına devam edilseydi sağlanacak aylık net katkı arasındaki farkı saptamak gerekir. Böylelikle, vergide adaleti tesis eden AGİ müessesesinin kaldırılıp yerine asgari tutara isabet eden meblağ kadar vergi istisnası getirilmesi uygulamasının, aileyle ilgili durumları değişik olan ücretlilere sağlamış olduğu avantaj da açıkça görülmüş olacaktır.

Şimdi aşağıdaki tabloya bir göz atalım ve ne demek istediğimizi izah etmeye çalışalım:

tablo 3 hD4PIlk olarak şunu net bir halde ifade edebiliriz ki; ücretlilerin bakmakla yükümlü oldukları aile bireylerinin sayısı arttıkça AGİ’ nin sağlamış olduğu aylık katkının da arttığını ve bu sebeple vergide adaleti tesis ettiğini, buna rağmen yeni getirilen vergi istisnasının ise ücretlilerin aileyle ilgili durumlarını dikkate almadan her ücretliye aynı tutarda uygulanmış olduğu için de vergide eşitliği sağlamış olduğu görülmektedir.

Dikkat edilirse vergide adaleti tesis eden uygulamanın kaldırılarak vergide eşitliği ön plana alan bir uygulamanın yürürlüğe girmesiyle beraber; ücretlilerin bakmakla yükümlü oldukları aile bireylerinin sayısı arttıkça elde edecekleri aylık net avantaj azalmaktadır.

Netice olarak;

Asgari tutara getirilen gelir vergisi ve damga vergisi istisnası ile beraber asgari geçim indirimi uygulamasından vazgeçilmesi; gelire ihtiyacı görece daha çok olan ücretlilere daha azca, gelire ihtiyacı nispeten daha azca olan ücretlilere ise daha oldukça gerçek katkı sağladığından, gelir dağılımında hakkaniyet ilkesinden de sapma gerçekleşmiştir.

0
mutlu
Mutlu
0
_zg_n
Üzgün
0
sinirli
Sinirli
0
_a_rm_
Şaşırmış
0
vir_sl_
Virüslü

Tamamen Ücretsiz Olarak Bültenimize Abone Olabilirsin

Yeni haberlerden haberdar olmak için fırsatı kaçırma ve ücretsiz e-posta aboneliğini hemen başlat.

Uygulamayı Yükle

Uygulamamızı yükleyerek içeriklerimize daha hızlı ve kolay erişim sağlayabilirsiniz.

Giriş Yap

Avusturya Forum - Güncel Haberler ayrıcalıklarından yararlanmak için hemen giriş yapın veya hesap oluşturun, üstelik tamamen ücretsiz!

Bizi Takip Et